„Ruch ludowy na Kielecczyźnie. Historia i perspektywy". Konferencja na Wszechnicy Świętokrzyskiej

Kielecczyzna to region aktywności wielu wybitnych działaczy ludowych. W Instytucie Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej w Kielcach 12 marca br. odbyła się konferencja naukowa „Ruch ludowy na Kielecczyźnie. Historia i perspektywy”.  Stąd  pochodzili m.in. gen. Franciszek Kamiński, Andrzej Waleron czy Kazimierz Banach. W II RP Kielecczyzna była bastionem PSL „Wyzwolenie” i następnie
SL, a w czasie okupacji niemieckiej wyjątkowe znaczenie miały Bataliony Chłopskie. Dzięki więziom społecznym i głęboko zakorzenionej tradycji wiejskiej, Kielecczyzna była związana z tradycjami ruchu ludowego. 

Członkowie SL z woj. kieleckiego dość mocno zaangażowali się w tworzenie terenowych organów administracyjnych. 23 lipca 1944 r. odbył się pierwszy zjazd delegatów Wojewódzkiej Rady Narodowej. W skład 10-osobowego prezydium weszło pięciu, następnie sześciu ludowców. 28 sierpnia 1944 r. w Rytwianach koło Staszowa WRN rozpoczęła jawną działalność. Kilka dni później jej przewodniczącym wybrano Maślankę, który jednak 20 września został wojewodą kieleckim, wobec czego na stanowisku przewodniczącego WRN zastąpił go Ozga-Michalski.

W lutym 1945 r. rada działająca w Kielcach składała się z 58 osób, w tym 25 członków PPR, 22 SL, ośmiu działaczy PPS i trzech osób bezpartyjnych. Skład WRN szybko się jednak zmieniał, zwiększano liczbę radnych zarówno w wojewódzkiej jak i w powiatowych oraz gminnych radach narodowych. W połowie 1945 r. w kieleckiej WRN spośród 98 radnych znajdowało się 37 osób z SL, 35 działaczy PPR, 15 z PPS, pięciu z SD i sześciu bezpartyjnych. W czerwcu 1945 r. podczas posiedzenia kieleckiej WRN wybrano kandydatów do KRN. Byli wśród nich dwaj członkowie SL: Stanisław Podrygałło i Łukasz Kumor oraz po jednym przedstawicielu PPR, PPS i SD.

Ruch ludowy ma też bogatą historię w powiecie włoszczowskim.

Na ziemi włoszczowskiej walczyły Bataliony Chłopskie. Wśród konspiracyjnych organizacji zbrojnych w czasie II wojny światowej na Kielecczyźnie najliczniejsze była to najliczniejsza formacja. Można powiedzieć, że idea powstała na ziemi włoszczowskiej. Wiosną 1940 roku, w Centralnym Kierownictwie Ruchu Ludowego zrodziła się wola powołania własnej organizacji zbrojnej, której zadaniem miała być obrona ludności wiejskiej przed terrorem okupacyjnym oraz gospodarczą eksploatacją wsi. Na Kielecczyźnie szybko zaczęto organizować jej struktury. 4 sierpnia 1940 roku w stodole Jana Paska w Grabcu, w powiecie włoszczowskim, odbyło się spotkanie w tej sprawie. Wkrótce Franciszek Kamiński przy współpracy Stanisława Jagiełły i Władysława Zwiejskiego opracował dokumenty dotyczące trybu powołania organizacji pod nazwa Straż Chłopska „Chłostra”. Nazwa Bataliony Chłopskie funkcjonowała od wiosny 1941 roku. W grudniu 1941 roku w województwie kieleckim w szeregach tej formacji znajdowało się ponad 7 tys. osób. W maju, 1943 roku już ponad 18 tys. żołnierzy.

Wśród wszystkich wiosek w dawnym powiecie włoszczowskim wyróżniały Psary. W okresie międzywojennym i wojennym znane były z aktywnego ruchu ludowego, przede wszystkim wiciowego, którego zbrojnym ramieniem były Bataliony Chłopskie.

Tutaj planowano budowę drugiego uniwersytetu ludowego, ale przeszkodził temu wybuch II wojny światowej. Z Psar wywodzi się pierwszy dowódca oddziałów specjalnych BCh na powiat włoszczowski – Stanisław Jokiel ps. „Janek".

Iwona Boratyn