85. rocznica powołania Batalionów Chłopskich

Święto Żołnierzy Batalionów Chłopskich obchodzone jest 8 października, w rocznicę dnia, kiedy w 1940 r. na komendanta nowo powstałej militarnej organizacji ruchu ludowego zaprzysiężony został Franciszek Kamiński ps. Zenon Trawiński, po wojnie więziony przez komunistów, w III RP awansowany na generała dywizji Wojska Polskiego i odznaczony Orderem Orła Białego.

W czasie II wojny światowej ruch ludowy stał się jednym z filarów Polskiego Państwa Podziemnego. Siły zbrojne ludowców powstały w sierpniu 1940 r. Nazwę Bataliony Chłopskie, przyjęto formalnie dopiero w 1944 r., ale używano jej już wcześniej. BCh były drugą, po Armii Krajowej, siłą militarną w okupowanej Polsce. W walkę zaangażowało się ok. 170 tys. żołnierzy, którzy przeprowadzili ok. 3 tys. różnego rodzaju akcji bojowych. Do najważniejszych należą m.in. walki w obronie pacyfikowanej Zamojszczyzny w latach 1942–1943, zwłaszcza bitwy pod Wojdą i Zaborecznem oraz walki w obronie tzw. Republiki Pińczowskiej. Bataliony swoją działalność prowadziły również na Kresach Wschodnich, pod okupacją sowiecką i niemiecką. Gdy władzę w kraju przejęli komuniści, wielu żołnierzy tej formacji było prześladowanych, a Bataliony Chłopskie w okresie stalinowskim skazano na zapomnienie.

Można powiedzieć, że idea powstała na ziemi włoszczowskiej. Wiosną 1940 roku, w Centralnym Kierownictwie Ruchu Ludowego zrodziła się wola powołania własnej organizacji zbrojnej, której zadaniem miała być obrona ludności wiejskiej przed terrorem okupacyjnym oraz gospodarczą eksploatacją wsi. Na Kielecczyźnie szybko zaczęto organizować jej struktury. 4 sierpnia 1940 roku w stodole Jana Paska w Grabcu, w powiecie włoszczowskim, odbyło się spotkanie w tej sprawie. Wkrótce Franciszek Kamiński przy współpracy Stanisława Jagiełły i Władysława Zwiejskiego opracował dokumenty dotyczące trybu powołania organizacji pod nazwa Straż Chłopska „Chłostra”. Nazwa Bataliony Chłopskie funkcjonowała od wiosny 1941 roku. W grudniu 1941 roku w województwie kieleckim w szeregach tej formacji znajdowało się ponad 7 tys. osób. W maju, 1943 roku już ponad 18 tys. żołnierzy.

Wśród wszystkich wiosek w dawnym powiecie włoszczowskim wyróżniały Psary. W okresie międzywojennym i wojennym znane były z aktywnego ruchu ludowego, przede wszystkim wiciowego, którego zbrojnym ramieniem były Bataliony Chłopskie. Tutaj planowano budowę drugiego uniwersytetu ludowego, ale przeszkodził temu wybuch II wojny światowej. Z Psar wywodzi się pierwszy dowódca oddziałów specjalnych BCh na powiat włoszczowski – Stanisław Jokiel ps. „Janek"

Formacja działała na terenie obecnej gminy Włoszczowa. Tak wspominał czas walki Michał Suliga „Słup” z Bebelna:

"Po odzyskaniu niepodległości mieszkańcy wsi Bebelno czynnie uczestniczyli w ruchu ludowym. Założycielem ruchu – w roku 1923 – był Lelonek Stanisław, a do najbardziej aktywnych należeli: Suliga Michał, Maciejczyk Jan, Luzar Feliks, Małecki, Suliga Stanisław i wielu innych mieszkańców wsi.

Komitet gminny Stronnictwa Ludowego delegował do wsi Bebelno działacza ludowego Stanisława Skowronka z Dzierzgowa. Podczas zebrań uświadamiał zebranym ich prawa, agitował za aktywnym uczestnictwem ludowców w sprawowaniu rządów, zapoznawał z sytuacją gospodarczą i polityczną kraju. Z jego inicjatywy powołano organizację młodzieżową „Wici” i został jej opiekunem. Uświadamianie polityczne obejmowało również młodzież.

Po klęsce wrześniowej 1939 r. jej uczestnicy (żołnierze), działacze Stronnictwa Ludowego i organizacji młodzieżowej „Wici” stosunkowo szybko zorganizowali się. Już w miesiącu grudniu 1940 r. na terenie wsi Bebelno, z inicjatywy Stanisława Skowrona, została założona placówka BCh. Wspólnie z działaczem Stanisławem Lelonkiem -„Bohunem” omówili przygotowania do powołania organizacji chłopskiej „Rocha”. Po złożeniu przed przełożonymi przysięgi, na rzecz organizacji „Rocha” BCh, kol. Lelonek Stanisław – „Bohun” otrzymał zadanie rozbudowy placówki wiejskiej. W niedługim okresie czasu mianowano go komendantem placówki wiejskiej w Bebelnie, a zastępcą został kol. Stanisław Furmańczyk „Dąb”. Na następnym zebraniu, które odbyło się w Bebelnie, kierownictwo placówki gminnej w Radkowie powołało na dowódcę plutonu Jana Maciejczyka „Waligórę” a na jego zastępcę kol. Bolesława Śliwińskiego.

W późniejszym okresie okupacji na terenie wsi Bebelno powołany został Korpus Bezpieczeństwa, którego komendantem został „Bohun” – Stanisław Lelonek, zastępcą Józef Suliga mieszkaniec wsi Krasów, dowódcą drużyny zostałem ja – Michał Suliga „Słup” a członkami byli Giec Mikołaj „Jeleń”, Cichecki Wacław „Mały” i inni działacze ludowi.

Aktywnie działająca trójka polityczna wsi Bebelno (w składzie: Śliwiński Tomasz, Śliwiński Teodor i Lelonek Walerian) organizowała pracę także w Kolonii Bebelno i wsi Ludwinów.

Każdy członek trójki miał określony zakres prac i tak: Śliwiński Andrzej odpowiadał za pracę całej organizacji, Śliwiński Teodor – prace gospodarcze (organizowanie żywności i materiałów potrzebnych walczącym oddziałom BCh), a Lelonek Walerian odpowiadał za organizowanie wywiadu, przerzut prasy z placówek i sprawy związane z drużynami bojowymi.

Aktywnie, z bronią w ręku, walczyli w oddziałach BCh mieszkańcy wsi Bebelno: Maciejczyk Jan „Waligóra”, Cichecki Henryk „Wierzba”, Lelonek Stanisław „Bohun”, Furmańczyk Stanisław „Dąb” i ja Michał Suliga „Słup”. Braliśmy udział w walce z żandarmerią niemiecką i policją SS pod Krzepinem (w składzie III Kompani BCh wchodzącej w skład batalionu Armii Krajowej dowodzonego przez „Marcina”- Mieczysława Tarchalskiego), w okolicach Zakrzowa gm. Secemin i 26 lipca 1944 r. w walce o Szczekociny. Dotkliwe straty poniosła nasza organizacja w 1944 r., kiedy to na skutek zdrady aresztowani zostali mieszkańcy wsi Ludwinów – członkowie BCh:

Barański Józef ur. 1900 r.

Kusia Jan ur. 1894 r.

Kusia Władysław ur. 1920 r.

Kowalik Ignacy ur. 1901 r.

Rosicki Stefan ur. 1904 r.

Suliga Franciszek ur. 1913 r.

Suliga Stanisław ur. 1895 r,

Suliga Stanisław s. Wincentego ur. 1895 r.

Śliwiński Mieczysław ur. 1913 r.

Aresztowanych wywieziono do Kielc i ich dalsze ich losy pozostają nieznane.

Nasza organizacja BCh na terenie wsi Bebelno, aż do zakończenia działań wojennych, aktywnie uczestniczyła w ruchu oporu".

Zbiorowa fotografia członków BCh z Bebelna. Apa.

Helena Choińska z Ludwinowa z 1945 roku napisała sztukę pt. „Znajdziesz w polu mój grób”, opartą na faktach związanych z walkami Batalionów Chłopskich na ziemi włoszczowskiej. 

Iwona Boratyn