78. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego. Jan Józef Szczepański - żołnierz AK, partyzant ziemi włoszczowskiej

Jan Józef Szczepański – polski pisarz, reporter, eseista, scenarzysta filmowy i tłumacz, taternik, podróżnik.  Autor Polskiej jesieni, Kapitana, Rafy  i Przed nieznanym trybunałem urodził się 12 stycznia 1919 roku w Warszawie. Był bratankiem Marii Kuncewiczowej, która oceniała zresztą jego pierwsze próby pisarskie. Ukończył gimnazjum w Katowicach (1937 r.). Jego studia orientalistyczne na Uniwersytecie Warszawskim przerwał wybuch wojny - Szczepański ukończył je ostatecznie w 1947 roku w Krakowie. Z tym miastem związał się też na stałe. Był członkiem redakcji "Tygodnika Powszechnego", przez wiele lat publikował tam swoje opowiadania i recenzje filmowe. Poza twórczością literacką jest zresztą autorem wielu scenariuszy filmowych (m.in. do filmów Wolne miasto Stanisława Różewicza o obronie Poczty Gdańskiej, czy Z dalekiego kraju Krzysztofa Zanussiego o Janie Pawle II).

Szczepański napisał opowiadanie Buty – tekst podejmujący szczególnie kontrowersyjny temat: zastrzelenia bez sądu jeńców wojennych przez polskich partyzatów. Zgłosił się z nim do „Twórczości”, miesięcznika literackiego redagowanego przez Kazimierza Wykę, który nie odważył się na druk. Buty ukazały się w 1947 roku na łamach „Tygodnika Powszechnego Po publikacji demaskatorskiego opowiadania Buty w "Tygodniku Powszechnym", pisarz otrzymał kilkaset listów z głosami oburzenia.

Dlaczego? Był partyzantem, walczył na ziemi włoszczowskiej w 1944 roku, w oddziale AK i swoje doświadczenia przeniósł do twórczości literackiej. - "Jego zasługą jest obalenie stereotypowego obrazu partyzanta (bohatera) i przedstawienie go w prawdziwym świetle (jako człowieka pełnego słabości, zawiści i wewnętrznego okrucieństwa)" - napisali krytycy.

W "gorących" latach 80-tych pisarz został prezesem Związku Literatów Polskich. O trudnych zmaganiach się pisarzy z groźną rzeczywistością PRL-u, stanu wojennego, aż do rozwiązania ZLP przez władze PRL-u w 1983 roku, Szczepański napisał w przejmującej książce dokumentalno - historycznej pt.: Kadencja (wyd. II obieg 1986, wydanie emigracyjne 1988, wyd. oficjalne 1989).

- "Szczepański wszakże był nie tylko „kronikarzem” wojny i okupacji, ale także powojennych rewolt w kulturze i polityce – zarówno w kraju, jak i w świecie" - wspominała pisarza w 100.lecie jego urodzin  Małgorzata Krakowiak z Uniwersytetu Śląskiego, gdzie Szczepański pracował. -  "Dla Szczepańskiego i jego rówieśników wojna stanowiła przeżycie pokoleniowe. W naturalny więc sposób odcisnęła swe piętno na ich twórczości. Dostarczała aż nadto „gotowych” tematów. Nie potrzeba było nadmiernie wysilać wyobraźni. Wielu wydawało się, że wystarczało „tylko” opisywać rzeczywistość, nie przetwarzać, nie selekcjonować „z życia wziętego” materiału. I przed takimi właśnie pułapkami ostrzegał potencjalnych twórców (nie tylko ówczesnego młodego pokolenia) już w 1942 roku Kazimierz Wyka, prognozując kierunki już powojennego pisarstwa" - czytamy.

Badacze twórczości Szczepańskiego wielokrotnie wykazywali punkty styczne między biografią pisarza a losami jego bohaterów: Strączyńskiego z Polskiej jesieni czy Szarego bądź Michała z kolejnych opowiadań o tematyce partyzanckiej. Wojna od pierwszego dnia pozostawiła w nim ogromny ślad. Był jej świadkiem od 1 września 1939 roku.

„Walka toczyła się o rzeczy wielkie. O niepodległość, o polityczny byt narodu. Ale intuicyjnie wyczuwałem jeszcze inny jej sens. Ogromna, stalowa maszyna miała startować i zgładzić wszystko, co miękkie i łagodne, w jej twardym łoskocie zamilknąć miały wszystkie głosy, niepodobne do klekotu pancernych blach. Poza betonowymi murami państw żyli jednak ludzie, których serca wypełniała litość, nie znana rządom i sztabom. Może oni mieli najwięcej racji, może ich należało przede wszystkim ocalić.“ - napisał w Polskiej Jesieni.

Zmarł 20 lutego 2003 roku. Publikujemy w załączniku fragment zbioru opowiadań Buty.  Są w nim refleksje na temat zwycięskiej bitwy partyzanckiej stoczonej 27 października 1944 roku pod Krzepinem przez oddziały Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich przeciwko  trzem batalionom żandarmerii niemieckiej.

Iwona Boratyn, rzecznik prasowy UG Włoszczowa/ Fot. W okienku startowym Kpt. „Marcin” (Mieczysław Tarchalski) omawia z oficerami AK i BCh przebieg akcji zbrojnej. Lasy koło Włoszczowy.

Jan Józef Szczepański z rodziną w 1936 roku.