40 zł dziennie za pomoc uchodźcom. Dla kogo i jak długo?

By pieniądze otrzymać, trzeba złożyć wniosek w swojej gminie. Będzie weryfikacja wniosków, jednak procedura zakłada dobrą wolę pomagających. Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przewiduje świadczenie pieniężne z tytułu zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia. Zgodnie z zapisami ustawy o pomocy uchodźcom gminy mogą weryfikować zgłoszenia, wejść do tych mieszkań i sprawdzić warunki życia obywateli Ukrainy.

15 marca zostało opublikowane rozporządzenie Rady Ministrów zawierające wytyczne komu, na jakich zasadach, na jaki czas i ile należy się jako refundacja kosztów związanych z pobytem w Polsce.

Art. 13 tzw. specustawy stanowi, że „każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, może być przyznane na jego wniosek świadczenie pieniężne z tego tytułu nie dłużej niż za okres 60 dni”.

Okres wypłaty świadczenia, jak stanowi z kolei rozporządzenie, może być przedłużony, ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach za zgodą wojewody.

Wysokość pomocy finansowej to 40 zł na dzień. Od 16 marca Polacy, którzy goszczą w swoim domu Ukraińców mogą  składać wnioski na refinansowanie poniesionych kosztów.

Polska Federacja Związkowa Pracowników Socjalnych i Pomocy Społecznej domaga się zinformatyzowania sposobu składania wniosku - stworzenia np. nakładki na system ZUS albo e-PUAP, wg.Federacji większość Polaków bez trudu by sobie z wypełnieniem takiego wniosku poradziła i odciążyła samorządy czy opiekę społeczną.

Rozwiązania przewidziane w art. 13 są dedykowane osobom i podmiotom prywatnym organizującym indywidualnie pomoc w zakwaterowaniu.

A co np. z zakwaterowaniem w remizach? Miejsca oferowane przez takie podmioty jak Ochotnicze Staże Pożarne z reguły są zgłaszane do wojewodów celem zorganizowania w nich zakwaterowania i wyżywienia bezpośrednio przez jednostki samorządu terytorialnego szczebla powiatowego. Takie przypadki miały miejsce m.in. w województwie małopolskim w przypadku poleceń wydawanych zarządom powiatów.

Zatem jeżeli miejsca zakwaterowania zostały zgłoszone do wojewody i na podstawie tego zgłoszenia wojewoda wydał polecenie organowi jednostki samorządu terytorialnego do organizacji w tym miejscu zakwaterowania i wyżywienia, a następnie w oparciu o to polecenie zostało zawarte porozumienie w sprawie zasad finansowania tych miejsc, to nie ma podstaw do przekazania OSP świadczenia na podstawie art. 13 specustawy. Przyjęcie innej interpretacji spowodowałoby, że ta sama pomoc byłaby podwójnie finansowana.

Kto w gminie ma zająć się obsługą wypłaty świadczeń, o których mowa w art. 13 specustawy? Wiele samorządów w Świętokrzyskiem zwraca się o interpretację prawną w tej sprawie bowiem sama ustawa tego wprost nie przesądza.

W rozporządzeniu Rady Ministrów z 15 marca 2022 r. w sprawie maksymalnej wysokości świadczenia pieniężnego przysługującego z tytułu zapewnienia zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy oraz warunków przyznawania tego świadczenia i przedłużania jego wypłaty z §3 ust. 2 można wysnuć wniosek, że wniosek ma być złożony do urzędu gminy, a z ust. 3, że weryfikacji warunków zakwaterowania i wyżywienia mają dokonywać  pracownicy urzędów gmin..

Z uwagi na fakt, że takie zapisy ograniczają elastyczność samorządów, na posiedzeniu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, które odbyło się 15 marca br.  strona rządowa zobowiązała się do wprowadzenia szybkiej zmiany legislacyjnej, tak aby umożliwić realizację tego świadczenia przez inne gminne jednostki organizacyjne. Na razie organ - czyli prezydent, burmistrz, wójt może dać pełnomocnictwo do wypełniania tego zadania w jego imieniu np.  pracownikom opieki społecznej.

Wątpliwości budzi też wypłata 40 zł dziennie w przypadku jedynie zakwaterowania bez żywienia. - Zwróciliśmy się z zapytaniem do pana wojewody,  jak należy dzielić takie świadczenie - powiedziała nam Agata Bednarz z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kielcach.

Otrzymujemy wiele pytań, w jaki sposób urzędnik ma weryfikować warunki lokalowe, jeżeli wnioskujący o świadczenie może odmówić wpuszczenia go do lokalu?

Zgodnie z §3 ust. 2 gmina może uzależnić przyznanie lub wypłatę świadczenia od weryfikacji warunków zakwaterowania i wyżywienia. Zapisy pozwalają, aby dobór środków należał do gminy, a sam przepis nie wyłącza możliwości przeprowadzania wizytacji miejsca zakwaterowania. Jeżeli wnioskujący o świadczenie odmówi udostępnienia lokalu w celu weryfikacji warunków, będzie to wystarczająca podstawa do odmowy przyznania świadczenia.

Żeby to bardziej unaocznić można tutaj przez analogię odwołać się do praktyki stosowanej na gruncie ustawy o pomocy społecznej i orzecznictwa sądów administracyjnych, gdzie przyjmuje się, że odmowa wpuszczenia pracownika socjalnego do miejsca zamieszkania (domu) jest wystarczającą oznaką braku chęci współpracy z organami pomocowymi, a w konsekwencji podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Ale rodzą się pytania, co w przypadku częstej zmiany pobytu nawet na terenie tej samej gminy?

Iwona Boratyn, rzecznik prasowy UG Włoszczowa