Setna rocznica wybuchu III Powstania Śląskiego

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
29 kwietnia 2021

2 maja, poza świętem Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, przypada również setna rocznica wybuchu III powstania śląskiego. Sto lat temu Ślązacy z ducha polskiego dali największy wyraz miłości do odrodzonej Polski – państwa, które uznawali za swą Ojczyznę.

 Jako syn ludu górnośląskiego, który między wami żył, z wami cierpiał, który na własnej osobie doznał, co to jest brutalność pruska, który własnymi oczyma patrzał, jak jawni i ukryci wrogowie nasi ograbiają lud polski z przyrodzonych praw jego, jak (…) wyzyskują prace Górnoślązaków, tuszę, iż dobrze odczuję i zrozumiem Wasze potrzeby i razem z wami, z dłonią w dłoń, skutecznie walczyć będę za sprawę polską. Mamy wielkie zadanie do spełnienia. Wiecie, że cały naród polski ma oczy zwrócone na nas, Górnoślązaków, i z niecierpliwością wyczekuje chwili wyborów, podczas których czynem zaprzeczyć mamy twierdzeniom naszych wrogów, jakobyśmy nie byli Polakami” – Wojciech Korfanty, Do Moich braci Górnoślązaków.

Dowódcy powstań śląskich

Wojciech Korfanty Wojciech Korfanty Urodził się w 1873 roku w Sadzawce (obecnie Siemianowice) w rodzinie górniczej. w IX 1879 roku rozpoczął naukę w szkole ludowej w Siemianowicach, kontynuując ją w katowickim gimnazjum. 15 VIII 1895 roku został relegowany z klasy maturalnej, m. In. z utworzenie siedmioosobowego kółka narodowego. Szkołę średnią skończył jako ekstern. Jeszcze w 1895 roku zapisał się na politechnikę w Charlottenburgu, gdzie zetkną się z działalnością Ligi Narodów. w 1896 roku przeniósł się na uniwersytet wrocławski (prawo i ekonomia). Wstąpił do Towarzystwa Akademików Górnoślązaków, został także przyjęty w poczet członków "Zet" (Związek Młodzieży Polskiej - 1898). w 1901 roku został przyjęty do Ligi Narodowej i rozpoczął pracę w "Dzienniku Berlińskim". Wzmógł swoją działalność publicystyczną, gdy jako wychowawca Jundziła podróżował po Rosji, Austrii, Francji i Holandii. w 1901 roku opuścił Wrocław, by kontynuować studia na uniwersytecie berlińskim, które ukończył w sierpniu tego roku. w drugiej połowie 1901 roku nawiązał kontakt z redakcją poznańskiej "Pracy". 15 października 1901 roku wydał wraz z Janem J. Kowalczykiem pierwszy numer "Górnoślązaka". Zgodnie z podstawami programowymi Narodowej Demokracji głosił hasła nierozerwalnej łączności Górnoślązaków z narodem polskim, domagał się równouprawnienia narodowego Polaków. Wyraźnie deklarował się jako przeciwnik socjalizmu, opowiadając się jednocześnie za poprawą warunków materialnych robotników oraz demokratyzacją państwa pruskiego.

W latach 1903-1912 i 1918 poseł do Reichstagu oraz pruskiego Landtagu (1903-1918). 25 X 1918 wystąpił w Reichstagu z głośnym żądaniem przyłączenia do państwa polskiego wszystkich ziem polskich zaboru pruskiego (Prusy Królewskie, Gdańsk, Wielkopolska, część Prus Książęcych oraz Śląsk Górny i Średni). Po powstaniu niepodległej Polski przeniósł się do Poznania.

W styczniu 1920 mianowany przez rząd polski komisarzem plebiscytowym na Górnym Śląsku, kierował całością przygotowań organizacyjnych, propagandowych i politycznych. Jako przeciwnik polityki faktów dokonanych i rozstrzygnięć zbrojnych, sprawując funkcję faktycznego dyktatora trzeciego powstania śląskiego, po pierwszych sukcesach militarnych dał rozkaz wstrzymania działań zbrojnych i czekania na decyzję mocarstw Ententy. W latach 1922-1930 poseł na Sejm związany z Chrześcijańską Demokracją (ChD). Od października do grudnia 1923 wicepremier w rządzie W. Witosa i jego doradca z ramienia ChD. Od 1924 roku był wydawcą dzienników "Rzeczpospolita" i "Polonia". Podczas przewrotu majowego w 1926 roku próbował zorganizować opór. 15 maja tego roku założył Centralny Narodowy Komitet Wykonawczy w Woj. Śląskim. Od 1926 roku był nieprzejednanym wrogiem sanacji, przez co, po jej zwycięstwie, stał się obiektem licznych ataków ze strony rządu i czynników narodowych. Był stawiany przed Sąd Marszałkowski (19 IX - 28 XI 1927). 26 IX 1930 został aresztowany i wraz z posłami Centrolewicy osadzony w twierdzy brzeskiej.

6 IV 1935 roku znalazł się wraz z I. Paderewskim, J. Hallerem i W. Witosem na emigracji politycznej w Czechosłowacji. Utrzymywał jednak ścisłe kontakty z krajem. Działał na rzecz jedności sił opozycyjnych w Polsce. Przyczynił się do utworzenia tzw. Frontu Mordes. Był jednym z organizatorów i pierwszych prezesów Stronnictwa Pracy, powstałego w 1937 roku w wyniku połączenia Chadecji i Narodowej Partii Robotniczej. Po aneksji przez Niemcy Czechosłowacji wyjechał do Francji, lecz w obliczu groźby wybuchu wojny, potajemnie wrócił 27 IV 1939 roku do kraju. W dwa dni później został aresztowany na podstawie sankcji prokuratorskiej. Po trzech miesiącach został zwolniony z powodu ciężkiej choroby.

 

Maciej Mielżyński Maciej Mielżyński Pseudonim Nowina-Doliwa (1869-1944), podpułkownik, działacz narodowy w Wielkopolsce i na Górnym Śląsku, ziemianin. W okresie I wojny światowej w Legionach Polskich J. Piłsudskiego. 1903-1914 poseł do niemieckiego parlamentu. Podczas I wojny światowej jako obywatel niemiecki służył w pruskiej armii. Od 1920 w Wojsku Polskim.Od 1921 przywódca Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Pełnił obowiązki naczelnego dowódcy sił powstańczych w III powstaniu śląskim (1921), kierował obroną powstańców w rejonie Góry Świętej Anny. Uczestniczył w przygotowaniu układu w sprawie linii demarkacyjnej podpisanego 25 czerwca 1921. 5 lipca 1921 wydał podległym sobie oddziałom rozkaz opuszczenia obszaru plebiscytowego. Wydał m.in. Wspomnienia i przyczynki do historii III powstania górnośląskiego (1931).



Alfons Zgrzebniok

Alfons Zgrzebniok (1892-1937), działacz narodowy i społeczny na Śląsku. Komendant konspiracyjnej Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. 1919 aresztowany przez Grenzschutz, uciekł z więzienia. Jeden z dowódców I (1919) i dowódca II (1920) powstania śląskiego. 1923 założył Związek Powstańców Śląskich. 1931-1937 wicewojewoda białostocki.

 


Mieczysław Paluch

Mieczysław Paluch Żył w latach 1888-1942. Był przywódcą powstania wielkopolskiego i II powstania śląskiego. Urodził się w Trzemżalu (powiat mogileński) w rodzinie chłopskiej. Kształcił się w gimnazjach: w Trzemeszynie, Gnieźnie, Międzyrzeczu oraz przez cztery semestry w berlińskiej wyższej szkole handlowej. 1 X 1913 roku został powołany do odbycia służby wojskowej w Poznaniu, gdzie był pułkownikiem artylerii. W IV 1916 roku awansował do stopnia podporucznika, a na początku XI 1918 zdemobilizowany. Po przyjeździe do Poznania był współtwórcą konspiracyjnej polskiej grupy bojowej i tajnych oddziałów wojskowych. Wkrótce został komendantem POW oraz Służby Straży i Bezpieczeństwa. Następnie piastował stanowisko szefa sztabu Grupy podpułkownika Grudzielskiego. Został dowódcą 8 Pułku Strzelców Wielkopolskich (62 Pułk Piechoty). 26 XI 1919 roku awansował na kapitana. W 1920 roku przyjechał na Górny Śląsk, gdzie rozpoczął działalność w PKPleb. Był naczelnym dowódcą II powstania śląskiego oraz współorganizatorem CWF. Zmarł w Rothesay Bute (Szkocja) i tam też został pochowany. Został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy oraz Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, a także Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta, Krzyżem Niepodległości z Mieczami oraz Złotym Krzyżem Zasługi.

 

Jan Wyglenda Jan Wyglenda Pseudonim Traugutt (1894-1973), działacz niepodległościowy. Uczestnik powstań śląskich (1919-1921): podczas I powstania (1919) zastępca komendanta głównej Polskiej Organizacji Wojskowej, w II powstaniu (1920) szef Wydziału Organizacyjnego Dowództwa Obrony Plebiscytu, w III powstaniu (1921) pełnił obowiązki szefa sztabu wojsk grupy Północ. w okresie międzywojennym prezes Zarządu Głównego Związku Powstańców Śląskich. 1928-1939 starosta rybnicki. Po kampanii wrześniowej 1939 we Francji, następnie od 1940 w Anglii, gdzie służył w wojsku brytyjskim. 1945 powrócił do kraju. Więziony 1950-1956. Autor opracowania Plebiscyt i powstania śląskie (1966).

 

Kazimierz Zenkteller Kazimierz Zenkteller Pseudonim Warwas, żył w latach 1884-1955. Był dowódcą powstańczym, podpułkownikiem WP. Urodził się w Wojnowicach w rodzinie ziemiańskiej. Po ukończeniu gimnazjum został powołany w 1906 roku na jednoroczny kurs do wojska pruskiego. W czasie I wojny światowej został ciężko ranny we Flandrii, służąc w armii niemieckiej. Jako inwalida został zwolniony z wojska w stopniu podporucznika. Stał się jednym z czołowych organizatorów przygotowań do powstania wielkopolskiego, w którym był jednym z głównych dowódców. VI 1921 roku objął funkcję naczelnego dowódcy III powstania śląskiego (po odwołaniu Macieja Mielżyńskiego). W tej roli podjął niełatwe zadanie likwidacji powstania. W 1922 roku przeszedł do rezerwy i osiadł na roli w dzierżawionym przez siebie majątku ziemskim w Mieściskach. W XII 1939 roku został deportowany przez Niemców do GG. Osiadł w Jędrzejowie w Kielecczyźnie, gdzie też zmarł w całkowitym zapomnieniu. Został odznaczony Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Oficerskim Polonia Restituta, Krzyżem Walecznych oraz Legią Honorową.

 

Józef Grzegorzek Józef Grzegorzek (1885-1961), działacz narodowy i polityczny na Śląsku, związany z tajnym ruchem niepodległościowym, prowadzonym przez w Lutosławskiego w Gliwicach. Działacz polskiej emigracji w Saksonii, Nadrenii i Westfalii. W 1910 sekretarz generalny Związku Śląskich Kół Śpiewaczych. w 1919 organizator i pierwszy przewodniczący Komitetu Wykonawczego Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Pracownik Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Bytomiu. Uczestnik I i III powstania śląskiego. Członek Wydziału Wykonawczego Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych (w III powstaniu). W czasie II wojny światowej więzień Dachau.

Iwona Boratyn, rzecznik prasowy UG Włoszczowa

Galeria

  • Powiększ zdjęcie