100.lecie samorządu włoszczowskiego

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
15 marca 2019

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości samorządność w Polsce kształtowało prawodawstwo odziedziczone po zaborcach, co oznaczało, że ustrój samorządu zależał od regionu, w którym znajdowała się dana jednostka. Odbudowę administracji, w tym samorządu rozpoczęły dekrety. Pierwszym z nich - z 27 listopada 1918 r. - utworzone zostały rady gminne. Z kolei dekretem z 4 lutego 1919 r. ustanowiono instytucje samorządu miejskiego. 4 lutego 1919 r. wydany zaś został dekret o tymczasowej ordynacji powiatowej dla obszarów Polski byłego zaboru rosyjskiego. Tak rodziła się samorządność powiatowa. W większości miast zaboru rosyjskiego wybory do rad miejskich odbywały się już od lutego 1919 roku. Dla Włoszczowy rok 1919 roku oznaczał nie tylko przywrócenie praw miejskich, ale też określenie granic administracyjnych miasta, które pozostały niemal niezmienione aż do obecnych czasów. Od przywrócenia Włoszczowie praw miejskich do wybuchu II wojny światowej na czele władz samorządowych stało pięciu burmistrzów, z których najbardziej znany był Wincenty Jaszewski.

Pierwszym ruchem władzy po odzyskaniu niepodległości w stronę uporządkowania spraw samorządu był wydany 27 listopada 1918 roku "Dekret o utworzeniu Rad Gminnych na obszarze b. Królestwa Kongresowego" podpisany przez Naczelnika J. Piłsudskiego. Na jego mocy powstały dwunastoosobowe rady gmin. Członkowie rady byli wybieraniu w głosowaniu tajnym, na zgromadzeniu gminnym. Zasady, wedle których obywatel mógł obserwować obrady, różniły się nieco od dzisiejszych. Obserwować przebieg obrad mógł tylko obywatel posiadający czynne prawo wyborcze w danej jednostce terytorialnej.

Trzy miesiące później Naczelnik wydał "Dekret O samorządzie miejskim, regulujący zadania organów gminy". Organem uchwałodawczym była Rada, a uchwały wdrażał  w życie magistrat, organ wykonawczy, w którego skład wchodził min. burmistrz).

Funkcjonowanie innej jednostki samorządowej określał "Dekret O tymczasowej ordynacji powiatowej dla obszarów Polski byłego zaboru rosyjskiego z 1919 roku". Miasta powyżej 25 tys mieszkańców stały się powiatami, których organem ustawodawczym był Sejmik Powiatowy. Jego posiedzenia miały charakter jawny i odbywały się przynajmniej raz na kwartał. Powiat wykształcił się na podstawie teorii państwowej o czym świadczy Art. 47. Dekretu, który brzmiał: "Nadzór nad działalnością powiatowych związków komunalnych przysługuje w pierwszej instancji Ministrowi Spraw Wewnętrznych".

17 marca 1921 Sejm uchwalił nową ustawę zasadniczą - Konstytucję Marcową, która prowadzała system parlamentarno-gabinetowy i monteskiuszowski podział władzy. W rozdziale III, poświęconym władzy wykonawczej, wpisano artykuł, wprowadzający trójszczeblowość struktury samorządowej w brzmieniu: "Dla celów administracyjnych Państwo Polskie podzielone będzie w drodze ustawodawczej na województwa, powiaty i gminy miejskie i wiejskie, które będą równocześnie jednostkami samorządu terytorjalnego. Konstytucja wprowadziła zasadę dekoncentracji". Ponadto w art. 69 tej konstytucji jest mowa o rozgraniczeniu źródeł dochodowych państwa i samorządu.

Radni przed 1939 rokiem pracowali społecznie, nie dostawali żadnego wynagrodzenia. Według Skorowidzu Miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. III. województwo kieleckie, wyd. w Warszawie w 1925 r., Włoszczowa liczyła 5479 mieszkańców, w tym 2565 wyznania rzymskokatolickiego, 2910 mojżeszowego; narodowość polską podało 5322 mieszkańców, żydowską – 156,

https://www.prawo.pl/akty/dz-praw-p-pol-1919-13-140,16872530.html

https://jbc.bj.uj.edu.pl/Content/87776/PDF/NDIGCZAS003506_1919_014.pdf

Z literatury przedmiotu, badań i opracowań jasno wynika, że samorząd terytorialny w niepodległej Polsce powstał z myśli programów stronnictw ludowych. Kształtowanie idei samorządu zaczęło się już w 1895 roku, za czasów Królestwa Polskiego, kiedy to stronnictwa ludowe zaczęły domagać się reformy gminnej oraz zapewnienia chłopom, posiadającym własne gospodarstwa, równość wobec prawa z innymi grupami społecznymi. Drugim czynnikiem wprowadzającym ideę samorządu była potrzeba samodzielności prawnej gmin w Galicji w ramach Austro-Węgier. Ludowcy chcieli równości wobec prawa i większych przywilejów. Zalążkiem samorządu była akcja gminna wprowadzona przez Polski Związek Ludowy na początku XX wieku. Polegała na organizowaniu zebrań, na których podejmowano wszelkie uchwały celem demokratyzacji. Wiązało się to z szeroko pojętym programem niepodległościowym.

Dyskusja na temat samorządności budziła niemałe emocje  od pierwszych lat istnienia II RP. Osiągnięcie porozumienia w tej kwestii było trudniejsze niż podczas tworzenia ustawy o systemie wyborczym do Sejmu Ustawodawczego.

Wyklarowały się dwa poglądy na temat samorządów w Polsce – naturalistyczny i państwowy. Zwolennicy tego pierwszego optowali za niezależnymi od wpływów centralnych, władz samorządowych. Podstawowa komórka samorządu, jaką jest gmina miała mieć "naturalne" prawo do samorządności. Pogląd wywodził się z przekonania o wcześniejszym formy organizacji gminy od państwa, a co za tym idzie o konieczności włączenia jednostek samorządowych pod prawo naturalne. Obóz państwowy uważał zaś, że gminy jako część państwa mają być od niego zależne i nie mogą funkcjonować samodzielnie. Kodeks o wyborach władz lokalnych miał być prawem pozytywnym. Wszystkie wolności samorządu może według nich nadawać i odbierać tylko legislatywa państwowa. Adam Bosiacki w swojej książce "Od naturalizmu do etatyzmu: doktryny samorządu terytorialnego Drugiej Rzeczypospolitej 1918-1939" wskazywał nawet trzecią, powstałą z połączenia obu teorii. Jego zdaniem obydwie teorie nie były przyjmowane przez teoretyków samorządu terytorialnego bezkrytycznie, dlatego też spotyka się niekiedy nazwę teorii naturalistyczno-państwowej ujmowanej czasem jako ewolucja naturalistycznej teorii samorządu albo modyfikacja teorii państwowej.

Po przewrocie majowym zwyciężyła polityka centralizacyjna, nastąpiło ograniczenie samorządności na rzecz autorytaryzmu - gminy zostały podporządkowane teorii państwowej. Miało to swoje przełożenie na Konstytucję Kwietniową sygnowaną przez Ignacego Mościckiego w 1935 roku. W rozdziale X "Administracja państwowa" określiła trójszczeblowość struktury samorządowej.

Ujednolicenie samorządu nastąpiło w 1934 roku.

Zobacz też https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatopracowania/134/plik/ot-638_internet_2.pdf

Iwona Boratyn, rzecznik prasowy UG Włoszczowa

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Włoszczowa 1916r. /Fotopolska

    Włoszczowa 1916r. /Fotopolska